Dọn sau một buổi lễ trong nhà: thứ tự làm, đồ ăn và phần an toàn

Phần chuẩn bị cho một buổi lễ trong nhà thì ai cũng nói: sắm gì, bày thế nào, chọn giờ ra sao. Phần sau buổi lễ thì gần như không ai nói, mà đó lại là lúc dễ lúng túng nhất — mâm còn đầy, hoa còn tươi, bàn còn bày, và mọi người thì đã mệt.

Bài này nói riêng phần ấy: dọn theo thứ tự nào, đồ ăn xử thế nào cho an toàn, chia cho ai, cất gì lại cho lần sau. Không bàn chuyện nghi lễ nên làm thế nào — chuyện đó tuỳ nếp mỗi nhà.

Thứ tự dọn: đồ ăn trước, đồ bày sau

Phản xạ thường là dọn cho gọn mắt trước — cất bớt đồ trang trí, xếp lại bàn. Nhưng thứ cần xử sớm nhất lại là đồ ăn, vì nó là thứ duy nhất hỏng theo giờ.

Cho nên thứ tự nên là: đồ ăn vào tủ lạnh hoặc chia ngay → hoa và đồ tươi → nến, đèn, lửa → rồi mới tới bát đĩa và đồ bày.

Trong nhà đông người thì chia luôn: một người lo mâm, một người lo phần lửa và nến, những người còn lại dọn bàn. Nói ra thành lời sẽ nhanh hơn nhiều so với mỗi người tự đoán phần mình.

Đồ ăn đã bày lâu: phần an toàn thực phẩm

Đây là chỗ đáng nói nhất, vì nó va vào một áp lực có thật: nhiều nhà thấy ngại khi phải bỏ đồ đã bày. Kết quả là món ăn nằm ngoài nhiều giờ vẫn được dọn ra ăn, nhất là khi trời nóng.

Nguyên tắc chung của an toàn thực phẩm thì đơn giản: thức ăn nấu chín để ở nhiệt độ phòng càng lâu càng rủi ro, và trời nóng ẩm thì rủi ro tăng nhanh hơn. Món có thịt, cá, trứng, nước sốt, món có nước là nhóm cần để ý nhất. Bánh trái khô, hoa quả nguyên vỏ, đồ khô thì thong thả hơn nhiều.

Mấy việc làm được mà không phá nếp:

• Bày phần, giữ phần. Bày ra mâm một lượng vừa đủ đẹp, phần còn lại để trong bếp có đậy. Cách này giữ được cả nếp lẫn phần ăn được.
• Hạ mâm sớm hơn. Nếu nếp nhà cho phép hạ sau khi hết tuần hương thì hạ đúng lúc đó, đừng để thêm cho đẹp mắt.
• Vào tủ lạnh ngay khi hạ. Chia sang hộp nhỏ rồi mới cất — khối lớn nguội chậm, và phần giữa vẫn ấm rất lâu.
• Hâm lại cho kỹ trước khi ăn, đừng chỉ hâm cho ấm tay.

Còn món đã để ngoài quá lâu trong ngày nóng, hoặc món có mùi lạ, nhớt, đổi màu thì bỏ. Không có cách xử lý nào cứu được, và ngộ độc thực phẩm trong nhà đông người là chuyện không nhỏ — nhất là với trẻ nhỏ, người lớn tuổi và người đang ốm.

Chia cho ai, và chia thế nào cho gọn

Chia phần mang về là nếp đẹp và cũng là cách giải quyết chuyện thừa mứa. Vài điều thực tế giúp nó đỡ lúng túng:

Chuẩn bị sẵn hộp và túi trước khi làm lễ, đừng đợi tới lúc dọn mới đi tìm. Chia thành phần bằng nhau, và hỏi trước xem ai kiêng gì, ai không ăn được gì — hỏi một câu lúc đó đỡ hơn nhiều so với việc người ta mang về rồi bỏ.

Đừng ép. Có người nhà xa, có người sắp đi đâu đó, có người ở một mình ăn không hết. Đưa phần nhỏ hơn hoặc để họ từ chối thoải mái thì hơn.

Phần còn lại mà nhà ăn không hết thì tính tới việc chia cho hàng xóm, hoặc cho người quen — nhưng chỉ chia đồ còn tốt và còn nóng sốt, đừng chia đồ mình đang phân vân có nên ăn hay không.

Hoa, đồ tươi và mấy thứ nhanh hỏng

Hoa thì thay nước và cắt gốc là giữ thêm được vài ngày, dời sang chỗ mát tránh nắng. Hoa đã héo thì bỏ sớm — hoa héo trên bàn nhìn buồn hơn là bàn trống.

Trái cây bày lâu thường chín rất nhanh sau đó vì đã ở ngoài nhiệt độ phòng. Xem lại từng quả, quả nào bắt đầu mềm thì dùng trước.

Nước trong ly, trong bình, trong khay hứng thì đổ hết và lau khô. Nước để lại vài ngày sinh mùi, sinh rêu, và là chỗ muỗi đẻ — chuyện này nhiều nhà chỉ phát hiện sau một tuần.

Lửa, nến và phần an toàn khi dọn

Kiểm lại toàn bộ phần có lửa trước khi ai đó rời nhà hoặc đi ngủ: nến đã tắt hẳn chưa, chân nhang còn cháy âm không, tro đã nguội chưa, bếp cồn hay bếp than nếu có dùng thì đã tắt và nguội chưa.

Tro thì để nguội hoàn toàn rồi mới đổ, và đổ vào thùng kim loại hoặc chỗ không có vật dễ cháy. Tro nhìn nguội bề mặt mà bên trong còn than là chuyện thường gặp, và đó là nguyên nhân của không ít vụ cháy.

Riêng phần hoá vàng thì có cách làm và phần an toàn riêng, nên làm ở chỗ thoáng, xa vật dễ bắt lửa, có nước hoặc bình chữa cháy gần đó, và không để trẻ nhỏ đứng cạnh.

Cất đồ lễ cho lần sau

Bát đĩa, khay, chân nến, lọ hoa — rửa sạch, lau thật khô rồi mới cất. Cất lúc còn ẩm là nguyên nhân của mốc, của mùi, và của vết ố trên đồ kim loại.

Cất chung một chỗ và cất theo bộ. Lần sau lấy ra là đủ, không phải đi tìm từng món trong ba cái tủ khác nhau.

Đồ kim loại thì lau khô kỹ hơn cả. Đồ gỗ thì tránh chỗ ẩm. Nến thừa thì bọc lại, để nơi mát — nến để chỗ nóng sẽ cong và chảy dính vào nhau.

Ghi lại vài dòng khi còn nhớ

Việc đáng làm nhất lại là việc nhanh nhất: ngồi xuống năm phút, ghi lại vài dòng khi mọi thứ còn tươi trong đầu.

Ghi gì: mua những gì và ở đâu, món nào thừa nhiều, món nào thiếu, thời gian thực tế mất bao lâu, ai làm phần nào, và có chỗ nào lúng túng. Lần sau mở ra đọc là đỡ được hầu hết phần loay hoay.

Nhà nào có người lớn tuổi đang giữ phần nghi lễ thì đây còn là dịp ghi lại cách làm của họ. Ghi trong lúc vừa làm xong thì chính xác hơn nhiều so với hỏi lại sau vài năm.

Ba điều gọn lại

Một. Dọn theo thứ tự: đồ ăn trước, rồi hoa và đồ tươi, rồi phần lửa, cuối cùng mới tới bát đĩa và đồ bày.

Hai. Bày một phần và giữ phần còn lại trong bếp là cách giữ được cả nếp lẫn phần ăn được. Món để ngoài quá lâu trong ngày nóng thì bỏ, đừng tiếc.

Ba. Trước khi đi ngủ, kiểm lại nến, chân nhang và tro. Tro nguội bề mặt mà bên trong còn than là chuyện thường gặp.