Kiêng kỵ quanh chuyện ngủ: cái nào là giấc ngủ, cái nào là vệ sinh

Quanh chuyện ngủ có rất nhiều điều kiêng, và chúng được nhắc nhiều tới mức ai cũng thuộc vài câu.

Cách đọc dùng được là tách ra: điều nào thật ra đang nói về giấc ngủ và vệ sinh, và điều nào là tập tục. Biết nó thuộc nhóm nào thì tự cân được nên theo tới đâu.

Nhóm thứ nhất: nói về giấc ngủ thật

"Đừng để gương chiếu thẳng vào giường." Phần thực tế rất rõ: nửa đêm tỉnh dậy thấy bóng mình động trong gương thì giật mình, và ánh đèn ngoài đường phản vào gương chiếu đúng mặt cũng làm khó ngủ. Xoay gương hoặc che lại lúc ngủ là giải quyết xong.

"Đừng nằm ngay dưới xà ngang." Xà thấp ngay trên đầu làm nhiều người thấy bí, và ở phòng trần thấp thì đó là cảm giác thật chứ không phải tưởng tượng. Nếu không dời được giường thì làm trần phẳng ở vùng đó, hoặc đơn giản là dời gối sang chỗ khác của giường.

"Đừng kê giường sát cửa sổ." Phần thực tế: gió lùa trực tiếp, sáng sớm nắng chiếu thẳng mặt, và mùa lạnh thì kính lạnh hơn tường nhiều. Dùng rèm dày và kê cách ra một chút là đủ.

"Đừng để chân hướng thẳng ra cửa." Cái này phần lớn là tập tục, nhưng có một phần thật: giường chắn ngay lối cửa thì đi lại vướng và ban đêm dễ va.

Nhóm thứ hai: thật ra là vệ sinh

Mấy điều kiêng về đồ trên giường phần lớn nằm ở nhóm này.

"Đừng để đồ ăn trên giường." Vụn thức ăn hút kiến và côn trùng, và đó là lý do đủ mạnh mà không cần thêm lý do nào khác.

"Đừng để quần áo đi ngoài đường lên giường." Bụi, vi khuẩn và mùi từ ngoài vào — nếp này rất phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới với đúng lý do vệ sinh.

"Đừng để thú nuôi nằm chung." Đây là chuyện cân giữa vệ sinh và tình cảm, và mỗi nhà một lựa chọn. Nhà có người dị ứng hoặc có trẻ sơ sinh thì phần vệ sinh nặng hơn.

"Đừng phơi chăn màn trong phòng kín." Ẩm đọng lại trong phòng là chuyện có thật, và nó dẫn tới mốc trên tường.

Nhóm thứ ba: thuần tập tục

Có một nhóm không quy về lý do thực tế nào, và nói thẳng ra thì nhẹ hơn là cố tìm cách giải thích.

Kiêng số lượng gối, kiêng hướng đầu giường theo một phương nhất định, kiêng đổi vị trí giường vào một số ngày, kiêng nằm ngủ vào một khung giờ nào đó.

Mấy điều này là nếp văn hoá, có nơi có nơi không, và mỗi vùng còn nói ngược nhau. Theo thì theo, không theo thì thôi — nhưng đừng đi tìm cơ sở khoa học cho chúng, vì tìm không ra và cũng không cần.

Chỗ duy nhất nên cẩn thận là khi một nếp kiêng bắt phải làm điều bất tiện thật cho người đang ốm hoặc người lớn tuổi. Lúc đó sức khoẻ đứng trước.

Mấy thứ ít được nói mà ảnh hưởng nhiều hơn

Buồn cười là mấy thứ ảnh hưởng tới giấc ngủ nhiều nhất lại gần như không có điều kiêng nào:

Ánh sáng ban đêm. Đèn đường hắt vào, đèn báo của thiết bị điện, màn hình sáng — đều làm giấc ngủ nông hơn. Rèm chắn sáng là khoản đáng chi.

Nhiệt độ phòng. Phòng nóng là lý do rất phổ biến của việc trằn trọc.

Tiếng. Không phải tiếng to mới làm mất ngủ — tiếng nhỏ mà thay đổi bất chợt còn khó chịu hơn tiếng đều.

Đệm và gối. Gối quá cao hay quá thấp làm mỏi cổ, và đây là thứ đổi được ngay với chi phí nhỏ.

Ai đang tìm cách ngủ ngon hơn thì bốn thứ này đáng làm trước mọi việc dời giường.

Khi trong nhà mỗi người theo một nếp

Chuyện rất hay xảy ra: người lớn trong nhà giữ một nếp kiêng, người trẻ thấy không cần.

Cách gỡ gọn là tách theo đúng ba nhóm ở trên. Nhóm một và nhóm hai thì bàn bằng lý do thực tế, ai cũng kiểm được. Nhóm ba thì không có gì để tranh luận, và tranh luận cũng không đổi được ý ai.

Với nhóm ba, câu hỏi hợp lý không phải "có đúng không" mà là "làm theo có tốn gì không". Không tốn gì mà làm cho người trong nhà yên tâm thì làm cũng nhẹ nhàng.

Còn nếu nó tốn thật — phải mua sắm, phải sửa nhà, phải bỏ giấc ngủ ngon — thì nói thẳng, và nói bằng phần thực tế chứ đừng nói bằng chuyện tin hay không tin.

Dời giường: làm thế nào cho ra kết quả đọc được

Nếu quyết định dời giường — dù vì nếp kiêng hay vì thấy ngủ không ngon — thì nên làm sao để biết nó có tác dụng thật hay không.

Đổi một thứ một lần. Dời giường, đổi gối, treo rèm chắn sáng cùng một hôm thì sau đó không biết thứ nào có tác dụng.

Cho nó đủ thời gian. Vài đêm đầu ở bố trí mới thường ngủ khác, đơn giản vì lạ. Một hai tuần mới đủ để thấy xu hướng.

Ghi vài chữ mỗi sáng. Không cần chi tiết: đêm qua ngủ thế nào, tỉnh mấy lần. Trí nhớ về giấc ngủ rất kém, nên không ghi thì chỉ còn cảm giác chung.

Cách này nghe hơi máy móc với một chuyện thuộc nếp nhà, nhưng nó trả lời được câu mà tranh luận không trả lời được — và nó dùng cho cả nhóm tập tục lẫn nhóm thực tế.

Phòng ngủ của trẻ nhỏ và người lớn tuổi

Hai nhóm này có mấy thứ nên đặt trước mọi điều kiêng.

Với trẻ nhỏ: không để dây rèm thả xuống trong tầm với, không kê đồ trèo được sát cửa sổ, không treo vật nặng phía trên giường. Đây là phần an toàn, không phải phần quan niệm.

Với người lớn tuổi: lối từ giường ra nhà vệ sinh phải thông và có đèn đêm, sàn không trơn, và giường không quá thấp để đứng dậy khó.

Nếu một nếp kiêng nào đó đòi dời giường vào chỗ làm hỏng mấy điều trên thì phần an toàn đứng trước. Cái này nên nói rõ trong nhà từ đầu, đừng để tới lúc có chuyện mới bàn.

Ba điều gọn lại

Một. Ba nhóm: điều nói về giấc ngủ thật, điều thật ra là vệ sinh, và điều thuần tập tục. Biết nhóm nào thì tự cân được.

Hai. Gương chiếu giường, xà ngang trên đầu, giường sát cửa sổ — đều có phần thực tế, và phần đó xử được bằng rèm, bằng che, bằng dời gối.

Ba. Thứ ảnh hưởng nhiều nhất tới giấc ngủ lại gần như không có điều kiêng nào: ánh sáng ban đêm, nhiệt độ, tiếng, và cái gối. Làm bốn thứ đó trước khi tính chuyện dời giường.