Nhà có thêm người về ở: có phải tính lại hướng và tuổi mệnh không
Nhà đang ở yên ổn, rồi có thêm người về sống cùng: bố mẹ chuyển tới ở với con, con dâu hoặc con rể về nhà chồng nhà vợ, em út lên thành phố ở nhờ, một đứa trẻ ra đời. Câu hỏi hay tới ngay sau đó là: có phải tính lại hướng nhà theo tuổi người mới không?
Câu trả lời ngắn: hệ thống mà người ta hay dùng vốn không được dựng ra để trả lời câu hỏi này. Nên thay vì đi tìm đáp án đúng, cách gọn hơn là hiểu vì sao nó không có đáp án đúng, rồi làm phần việc thật sự có ích.
Vì sao câu hỏi này không có đáp án gọn
Cách tính hướng theo tuổi mà phần lớn người Việt biết là bát trạch. Nó nhận vào một năm sinh và cho ra một bộ hướng. Một năm sinh, không phải nhiều.
Vậy khi trong nhà có năm người thì lấy tuổi ai? Mỗi trường phái chọn một mốc: người đứng tên nhà, người trụ cột kinh tế, người lớn tuổi nhất, người đàn ông trong nhà, hoặc người ở nhà nhiều giờ nhất. Không có mốc nào thắng được mốc nào bằng lý lẽ nội tại — đó là một quy ước chọn trước, không phải một kết quả tính ra.
Biết vậy thì câu “nhà có thêm người, tính lại thế nào” lộ ra bản chất: nó không phải câu hỏi kỹ thuật. Nó là câu hỏi bạn muốn lấy ai làm mốc, và đó là quyết định của gia đình chứ không phải của cái bảng.
Ba cách gia đình thường chọn
Giữ nguyên mốc cũ. Nhà đã tính theo tuổi một người, người đó vẫn ở đó, thì để nguyên. Đây là cách đơn giản nhất và cũng phổ biến nhất, nhất là khi người mới về ở tạm hoặc ở một thời gian.
Đổi mốc sang người mới nếu vai trò trong nhà đã đổi. Chẳng hạn bố mẹ già giao hẳn việc nhà cho con, hoặc căn nhà sang tên. Lúc đó đổi mốc là hợp lẽ theo chính logic của các trường phái coi trọng người chủ.
Không đổi mốc chung, chỉ sắp lại phòng của người mới. Cách này được dùng nhiều nhất trên thực tế, và cũng là cách ít gây căng thẳng nhất trong nhà.
Cả ba đều dùng được. Điều nên tránh là cách thứ tư: mỗi người trong nhà tra một bảng riêng rồi đòi sắp lại cả căn nhà theo bảng của mình.
Phần thật sự đáng làm: căn phòng, không phải cả căn nhà
Đây là chỗ đổi cái nhìn sẽ thấy nhẹ hẳn.
Hướng của cả căn nhà thì cố định — trừ khi đập ra xây lại thì không ai đổi được. Nhưng hướng ngồi, hướng nằm, chỗ kê bàn, chỗ kê giường trong từng phòng thì đổi được trong một buổi chiều. Với người mới về ở, phần thứ hai mới là phần liên quan tới họ.
Nên nếu muốn làm gì đó cho người mới, việc gọn và có ích là sắp lại chính căn phòng họ dùng: kê giường, kê bàn, chọn hướng ngồi. Không cần đụng tới bếp, cửa chính hay cả căn nhà.
Mấy việc đời thường quan trọng hơn bảng tra
Khi nhà thêm một người, có một nhóm việc mà làm xong thì cả nhà dễ thở hơn hẳn — và chúng chẳng liên quan gì tới hướng:
- Chỗ cất đồ riêng. Người mới về mà không có chỗ để đồ của mình thì đồ nằm rải khắp nhà, và đó là nguồn khó chịu số một trong vài tháng đầu.
- Nhà vệ sinh vào giờ cao điểm. Thêm một người là thêm một lượt buổi sáng. Nói trước với nhau về giờ giấc đỡ hơn nhiều so với để mọi người tự va vào nhau.
- Chỗ ngồi riêng, dù nhỏ. Một cái ghế, một góc bàn, một khoảng để được yên. Người ở nhờ mà không có chỗ nào là của mình thì rất dễ thấy mình là khách suốt.
- Tiếng động và giờ ngủ lệch nhau. Người lớn tuổi dậy sớm, người trẻ ngủ muộn, trẻ nhỏ ngủ trưa — đây là va chạm thật và xử được bằng cách kê lại phòng.
- Lối đi ban đêm. Có người lớn tuổi trong nhà thì đèn đêm, tay vịn và một lối đi không vướng đồ đáng giá hơn mọi phép tính hướng.
Khi người mới tin và người cũ không tin, hoặc ngược lại
Tình huống hay xảy ra, đặc biệt khi hai nhà gộp lại làm một.
Cách thu xếp ít va chạm nhất là tách ra làm hai vùng. Phòng riêng của ai thì người đó quyết. Người mới muốn kê giường theo hướng họ tin thì cứ kê, miễn phòng vẫn đi lại được và an toàn. Người cũ không tin thì cũng không phải đổi gì trong phòng mình.
Phần chung — phòng khách, bếp, khu thờ — thì bàn với nhau, và nên bàn theo công năng trước: có vướng lối đi không, có an toàn không, có tiện cho người đang dùng nhiều nhất không. Bàn theo công năng thì hai người tin khác nhau vẫn thống nhất được; bàn theo bảng tra thì không.
Nếu có người trong nhà lo lắng thật sự, đừng gạt phăng đi. Nhưng cũng đừng để một nỗi lo biến thành việc sửa nhà tốn kém — giữa hai thái cực đó có một khoảng rất rộng, và phần lớn chuyện giải quyết được bằng việc kê lại đồ.
Khi nào thì đáng tính lại thật
Có vài mốc mà việc xem lại bố trí là hợp lý, không phải vì bảng tra mà vì đời sống trong nhà đã khác:
Khi công năng phòng đổi. Phòng khách thành phòng ngủ cho ông bà, phòng làm việc thành phòng em bé — đây là lúc phải sắp lại, và tiện thể xem luôn hướng nếu muốn.
Khi số người dùng một khu tăng gấp đôi. Bếp và nhà vệ sinh là hai chỗ cảm nhận rõ nhất.
Khi có người khó đi lại. Lúc này bố trí phải tính theo đường đi của họ, và đó là yêu cầu cứng, đứng trên mọi yêu cầu khác.
Còn nếu chỉ là thêm một người mà nếp sinh hoạt không đổi mấy, thì không có gì bắt buộc phải tính lại.
Ghi lại cho lần sau
Một việc nhỏ mà đỡ mệt về sau: ghi lại một trang cho cả nhà dùng chung — nhà này đang lấy tuổi ai làm mốc, tra ở đâu, ngày nào, ra kết quả gì.
Vài năm sau khi nhà lại có thay đổi, trang giấy đó tránh cho cả nhà một vòng tranh luận từ đầu. Và nó cũng cho thấy một điều hữu ích: nếu tra lại ở chỗ khác mà ra kết quả khác, thì đó là chuyện của các bảng chứ không phải chuyện của căn nhà.
Ba điều gọn lại
Một, bát trạch nhận vào một năm sinh chứ không nhận vào một gia đình — nên “lấy tuổi ai” là một quy ước do nhà chọn, không phải kết quả tính ra được.
Hai, hướng cả căn nhà thì cố định, nhưng hướng nằm hướng ngồi trong từng phòng thì đổi trong một buổi chiều — làm cho căn phòng người mới dùng là đủ, không cần đụng cả nhà.
Ba, khi hai người tin khác nhau thì bàn phần chung theo công năng: lối đi, an toàn, tiện cho người dùng nhiều nhất. Bàn theo công năng thì thống nhất được, bàn theo bảng tra thì không.