Lấy món cất lâu ra dùng lại: kiểm gì trước khi đặt nó trở lại
Trong nhà nào cũng có vài món từng được dùng rồi cất đi — bộ ấm chén cũ, cái đèn, món trang trí, đồ nghề của một sở thích đã bỏ. Rồi một hôm bạn muốn lấy ra dùng lại.
Món cất lâu không phải lúc nào cũng còn dùng được như cũ. Bài này là một vòng kiểm trước khi đặt nó trở lại.
Vì sao cất kỹ rồi vẫn phải kiểm
Ba thứ xảy ra trong lúc món nằm im mà không ai thấy.
Vật liệu tự đổi theo thời gian. Cao su chai và nứt, keo khô mất bám, nhựa giòn, dây thun mục. Những thứ này không cần ai đụng vào cũng xuống.
Môi trường cất tác động dần. Ẩm, nóng, ánh sáng lọt vào. Một góc tủ tưởng khô ráo nhưng qua mấy mùa nồm thì khác.
Côn trùng và chuột. Gỗ, vải, giấy, dây điện — mấy thứ này bị gặm mà nhìn bên ngoài hộp không biết.
Nên vòng kiểm không phải vì bạn cất ẩu, mà vì thời gian tự làm việc của nó.
Kiểm chung: làm theo thứ tự này
Mất mươi phút cho một món.
Ngửi trước khi nhìn. Mùi mốc, mùi ẩm, mùi lạ — đây là dấu hiệu nhanh nhất và cũng dễ bỏ qua nhất vì ai cũng nhìn trước.
Nhìn dưới ánh sáng tự nhiên. Mang ra gần cửa. Vết mốc mờ, đổi màu, nứt tóc chỉ hiện ra ở ánh sáng đủ.
Cầm và lắc nhẹ. Nghe có tiếng lỏng bên trong không, có chỗ nào lung lay không. Mối nối và chỗ gắn keo là chỗ hỏng trước.
Xem mặt dưới và mặt sau. Đây là chỗ tiếp xúc với đáy hộp, nên cũng là chỗ ẩm và mốc bắt đầu.
Thử chức năng ở mức nhẹ nhất. Với món có phần chuyển động thì xoay thử nhẹ; với món đựng thì thử bằng một ít nước ở chậu chứ đừng đổ đầy ngay trên bàn.
Đồ điện: phần không được chủ quan
Nói riêng vì đây là chỗ nguy hiểm thật.
Món điện cất lâu thì đừng cắm thử ngay. Xem dây trước: vỏ dây có nứt không, có vết gặm không, phích cắm có lỏng hay đổi màu không.
Nếu dây có dấu hiệu nứt, gặm, hoặc phần kim loại lộ ra thì không cắm — mang đi thay dây hoặc bỏ. Đây không phải chỗ để thử vận may.
Món có pin thì mở khoang pin ra xem. Pin để lâu hay chảy nước, và chất chảy ra ăn mòn tiếp điểm. Pin đã chảy thì tháo bỏ đúng cách, đừng chạm tay trần.
Và với món đã cất nhiều năm mà bạn không chắc, cho thợ xem trước vẫn rẻ hơn một lần chập điện.
Theo chất liệu: mấy chỗ hay hỏng
Biết chỗ nào hỏng trước thì kiểm nhanh hơn.
Gỗ. Xem chân, xem mặt dưới, xem các mối ghép. Lỗ nhỏ li ti và bột gỗ mịn là dấu hiệu mọt. Cong vênh thì nhìn bằng cách đặt lên mặt phẳng.
Vải và giấy. Mốc, ố vàng, mùi ẩm, và chỗ bị gặm. Vải cất lâu trong túi nilon kín thường ẩm hơn cất trong hộp thoáng.
Kim loại. Gỉ ở mối nối và ở chỗ tiếp xúc với vật liệu khác. Lớp mạ bong thì phần dưới xuống rất nhanh sau đó.
Gốm sứ và thuỷ tinh. Nứt tóc là thứ khó thấy nhất — rọi đèn từ phía sau hoặc nghiêng dưới ánh sáng. Món có nứt thì không dùng để đựng nóng.
Da và cao su. Khô, nứt, dính. Cao su cũ dính tay là đã hỏng, và thường không cứu được.
Khi món đã hỏng: quyết cho gọn
Ba hướng, chọn theo mức độ.
Sửa được và đáng sửa. Hỏng vặt như lỏng ốc, bong đế, thay dây. Chi phí nhỏ so với giá trị món.
Sửa được nhưng không đáng. Chi phí gần bằng mua mới, hoặc sửa xong vẫn không dùng yên tâm. Với đồ điện thì đây là trường hợp nên thôi.
Không nên dùng nữa. Đồ điện có dây hỏng, đồ đựng thức ăn bị nứt hoặc bong men, món bị mốc sâu không xử được. Nhóm này thì bỏ, và bỏ đúng cách với đồ điện và pin.
Nếu món có kỷ niệm mà không dùng được nữa thì chụp một tấm ảnh rồi mới quyết — và cân nhắc giữ lại một chi tiết nhỏ thay vì giữ cả món hỏng.
Cất lại cho lần sau
Làm ngay lúc này, vì bạn đang cầm món trong tay.
Làm sạch và làm khô hẳn trước khi cất. Cất lúc còn ẩm là nguyên nhân số một của mốc.
Tháo pin ra. Với mọi món dùng pin mà không dùng thường xuyên.
Hộp thoáng hơn túi kín với đồ vải và đồ gỗ; túi kín hợp với đồ kim loại nhỏ và đồ dễ bám bụi.
Ghi bên ngoài hộp đang có gì và cất từ khi nào. Một dòng thôi, nhưng lần sau bạn khỏi phải mở từng hộp.
Chọn chỗ khô ráo, tránh sát nền và sát tường ngoài — hai chỗ ẩm nhất trong nhà.
Và đặt một mốc nhắc: mỗi năm mở ra xem một lần. Mười phút mỗi năm rẻ hơn nhiều so với mở ra sau năm năm và thấy mọi thứ đã hỏng.
Món dùng cho ăn uống: kiểm kỹ hơn
Nhóm này đáng tách riêng vì hỏng ở đây ảnh hưởng tới sức khoẻ chứ không chỉ tới món đồ.
Men bong, nứt, rạn sâu. Chỗ nứt giữ lại cặn và vi khuẩn, rửa không sạch được. Món đựng thức ăn mà men đã bong thì nên thôi dùng cho việc đó.
Lớp chống dính tróc. Nồi chảo cất lâu rồi tróc lớp phủ thì không nên dùng tiếp.
Mùi ám. Hộp nhựa cất lâu hay giữ mùi. Rửa kỹ rồi phơi nắng vài buổi có thể đỡ; vẫn còn mùi nặng thì thôi.
Ron cao su ở nắp hộp và bình. Đây là chỗ mốc trốn và cũng là chỗ chai cứng mất kín. Tháo ron ra xem và rửa riêng.
Nguyên tắc chung cho nhóm này: khi phân vân thì chuyển món đó sang việc khác — đựng đồ khô, cắm bút, làm chậu cây — thay vì cố dùng tiếp cho ăn uống.
Đồ có ý nghĩa: thêm một lớp cân nhắc
Với món thuộc khu thờ hoặc món mang ý nghĩa riêng, ngoài phần kiểm còn có phần nếp nhà.
Phần kiểm thì giống mọi món khác: mốc, nứt, mối mọt, lớp phủ bong. Cái khác là quyết định sau đó không chỉ dựa trên chuyện còn dùng được hay không.
Nếu món thuộc khu thờ thì hỏi người lớn trong nhà về việc đưa trở lại hay xử thế nào — mỗi nhà một nếp và đây là chuyện nên theo nếp nhà mình.
Còn nếu là món của riêng bạn thì câu hỏi thực tế vẫn là: đặt trở lại thì bạn thấy vui hay thấy lo. Món hỏng mà cứ nhìn thấy chỗ hỏng thì nó không còn làm được việc của nó nữa.
Ba điều gọn lại
Một, món cất lâu xuống cấp không phải vì cất ẩu mà vì thời gian tự làm việc của nó — cao su chai, keo mất bám, dây thun mục.
Hai, đồ điện cất lâu thì xem dây trước, đừng cắm thử ngay; dây nứt hoặc bị gặm thì không cắm.
Ba, cất lại thì làm khô hẳn, tháo pin, ghi bên ngoài hộp, và đặt mốc mỗi năm mở ra xem một lần.