Nhận biết đồ vải và đồ dệt: nhãn, cách sờ, và giới hạn của phép thử đốt
Loạt bài này đã đi qua đá, gỗ, kim loại và da. Còn một nhóm nữa có mặt khắp nhà mà ít ai soi: vải và đồ dệt — khăn trải, rèm, gối, thảm, đệm ghế, và cả mấy món thêu treo tường.
Nhóm này khó nhận biết hơn mấy nhóm kia vì nhìn bằng mắt gần như không phân biệt được. Nhưng có mấy cách sờ, đốt thử, và đọc nhãn cho ra khá nhiều.
Ba nhóm sợi và chỗ khác nhau
Không cần thuộc tên, cần biết chúng cư xử khác nhau thế nào.
Sợi tự nhiên từ thực vật — bông, lanh, đay. Thấm hút tốt, mặc mát, nhàu nhiều, và khô chậm.
Sợi tự nhiên từ động vật — len, tơ tằm. Ấm hoặc mát tuỳ loại, đắt hơn, và dễ hỏng vì giặt sai.
Sợi nhân tạo — polyester và các loại tương tự. Bền, ít nhàu, giữ màu tốt, nhưng bí và tích điện.
Và phần lớn đồ trên thị trường là hàng pha, nên câu hỏi đúng không phải "thật hay giả" mà là "pha bao nhiêu phần trăm" — con số đó nằm trên nhãn.
Đọc nhãn: nhanh nhất và đáng tin nhất
Trước khi sờ nắn gì thì đọc đã.
Nhãn thành phần ghi tỉ lệ sợi — đây là thông tin có giá trị nhất trên cả món hàng.
Nhãn hướng dẫn giặt cũng nói nhiều: loại chỉ giặt khô hoặc giặt tay nước lạnh thường là sợi tự nhiên cao cấp hoặc hàng có xử lý đặc biệt.
Không có nhãn thì hỏi người bán và ghi lại câu trả lời — với món giá cao thì nên có trên hoá đơn.
Cẩn thận với tên thương mại. Nhiều tên nghe như tên sợi thật ra là tên gọi riêng của một dòng hàng — cùng bệnh với tên gỗ mà loạt bài đã nói.
Và nhớ rằng nhãn cũng có thể sai. Nó đáng tin hơn mọi cách khác, nhưng không phải bằng chứng tuyệt đối.
Sờ và nhìn: mấy cách tại quầy
Làm được ngay, không cần dụng cụ.
Vò một góc trong lòng bàn tay rồi thả ra. Sợi bông nhàu rõ và nếp giữ lâu; sợi nhân tạo bật lại gần như phẳng. Đây là cách nhanh nhất.
Soi ngược sáng để xem mật độ dệt có đều không — chỗ thưa chỗ dày là dấu hiệu hàng dệt ẩu.
Kéo nhẹ theo hai chiều. Vải tốt đàn hồi đều; vải kém thì giãn hẳn một chiều rồi không về.
Xem mặt trái và đường may. Đây là chỗ lộ chất lượng gia công rõ nhất, và cũng là chỗ ít ai nhìn.
Sờ độ mát và độ trơn: sợi tự nhiên thường mát hơn khi áp vào má; sợi nhân tạo trơn và hơi ấm.
Phép thử đốt: nói cho đúng
Phép này hay được nhắc, nên nói rõ giới hạn.
Nguyên lý thì có thật: sợi thực vật cháy nhanh và để lại tro mịn; sợi động vật cháy chậm, có mùi tóc cháy, để lại cục giòn; sợi nhân tạo chảy ra và vón thành hạt cứng.
Nhưng nó chỉ dùng được trên một sợi rút ra, không phải trên món hàng — và người bán có quyền không đồng ý.
Với hàng pha thì kết quả lẫn lộn và rất khó đọc, mà hàng pha lại là phần lớn thị trường.
Phần an toàn: làm ở chỗ thoáng, trên đĩa không cháy, xa đồ dễ bắt lửa, và không làm trong nhà có trẻ nhỏ. Vải cháy nhanh hơn người ta tưởng.
Kết luận thực dụng: với người mua thường thì đọc nhãn và sờ thử là đủ; phép đốt để dành cho trường hợp thật sự cần và làm được an toàn.
Món dệt trong nhà: chọn theo chỗ dùng
Phần thực dụng hơn chuyện thật giả.
Rèm: chọn theo việc cần che chứ không theo chất sợi — loạt bài có mục riêng về chuyện này.
Khăn trải và vỏ gối: ưu tiên thấm hút và chịu giặt nhiều, vì đây là món giặt thường nhất.
Thảm: nghĩ tới bụi và tới chuyện trượt ngã trước khi nghĩ tới mẫu mã — thảm rời là nguyên nhân ngã phổ biến trong nhà.
Đồ thêu treo tường: tránh nắng chiếu trực tiếp vì màu bạc rất nhanh, và tránh chỗ ẩm vì mốc ăn vào sợi thì không xử được.
Và với nhà có người dị ứng thì chất sợi ít quan trọng hơn chuyện giặt được và giặt thường — hỏi bác sĩ nếu đó là vấn đề sức khoẻ thật, đừng chọn theo lời quảng cáo.
Giặt và giữ: chỗ làm hỏng nhanh nhất
Đồ dệt hỏng vì cách giữ nhiều hơn vì chất lượng ban đầu.
Giặt sai nhiệt là lỗi số một. Nước nóng làm sợi động vật co rút không hồi lại được — một lần là hỏng hẳn, không phải hỏng dần.
Phơi nắng gắt làm bạc màu và giòn sợi. Phơi chỗ có nắng gián tiếp và thoáng gió thì bền hơn nhiều.
Cất lúc chưa khô hẳn là mốc, và mốc trên đồ dệt thì để lại vết cả sau khi giặt lại.
Đồ ít dùng thì cất có thông khí, đừng bọc kín trong túi nilon — hơi ẩm kẹt lại bên trong.
Và giặt thử một góc khuất trước khi dùng chất tẩy mới hoặc khi không rõ chất sợi; mất hai phút, tránh được một món hỏng.
Ba điều gọn lại
Một, phần lớn đồ dệt trên thị trường là hàng pha, nên câu hỏi đúng không phải thật hay giả mà là pha bao nhiêu phần trăm — con số ấy nằm trên nhãn.
Hai, cách nhanh nhất tại quầy là vò một góc rồi thả: sợi bông nhàu và giữ nếp, sợi nhân tạo bật lại gần như phẳng.
Ba, phép thử đốt có nguyên lý thật nhưng chỉ đọc được trên một sợi rút ra, khó đọc với hàng pha, và không nên làm trong nhà có trẻ nhỏ.